Steenmeel voor verzuurde bossen
Wat onderzoek van de KU Leuven laat zien, in gewone woorden.
Wat het onderzoek laat zien
Langzaam en langdurig, anders dan kalk
Kalken met dolomiet verhoogt de pH snel, maar kan koolstof uit de humuslaag laten verdwijnen en de kruid- en moslaag verstoren. Steenmeel neutraliseert minder zuur (ongeveer 10 tot 50 procent van kalk), maar geeft over tientallen jaren calcium, magnesium, kalium, fosfor, silicium en sporenelementen af.
In de proeven kwamen er meer regenwormen, fijne wortels en schimmels die strooisel afbreken. De kruidlaag veranderde weinig; op lange termijn kwamen er soorten bij.
Het hele verhaalSteenmeel in de Nederlandse praktijk
Sinds 2016 lopen er in Nederland proeven met steenmeel in verzuurde bossen, en inmiddels is het van proef naar praktijk gegaan.
2016: De Hoge Veluwe en het Mastbos. Proefvlakken in zomereikenbos kregen eenmalig 10 ton steenmeel per hectare. In de eerste drie jaar kwamen er meer basen aan het bodemcomplex, meer kalium in het blad en meer regenwormen en fijne wortels, bij een zeer kleine stijging van de pH (OBN, 2019).
Geen tekort, geen extra groei. Bomen groeien na steenmeel beter als het steenmeel levert wat ze missen. Op een proefplek op de Hoge Veluwe die in 1985 steenmeel kreeg, hadden de grove dennen geen tekort, en daar groeiden ze ook niet harder (Bosrevue 124a, 2026). In de proeven van 2016 en 1985 ging het om basalt en foidiet, niet om diabas.
2021: Staatsbosbeheer. Staatsbosbeheer begon met het uitstrooien van 7.500 ton steenmeel over delen van de Sallandse Heuvelrug, het Springendal, de Lemelerberg en de Borkeld, tegen de verzuring van de droge zandgrond (Staatsbosbeheer, 2021).
2022: Landgoed Lievensberg. Per helikopter ging er 310 ton steenmeel over 31 hectare bij Bergen op Zoom, buiten het broedseizoen (Omroep Brabant, 2022).
Eerst meten, dan kiezen
Het advies van de onderzoekers: steenmeel is geen wondermiddel. Welk steenmeel en hoeveel hangt af van wat je bos mist.
- Bodemanalyse Meet de zuurgraad en de basenverzadiging van de bovenste laag.
- Bladanalyse Kijk welk voedingselement ontbreekt: calcium, magnesium, kalium of fosfor.
- Kies het steenmeel en de hoeveelheid Richtwaarde voor ons lavameel op bosgrond: 2.000 kg per hectare per jaar. In de proeven ging het om 5 tot 10 ton per hectare, of 1,5 kg in het plantgat.
- Uitrijden en volgen Strooi op een rustige dag en volg het bos over de jaren.
Diabas en dit onderzoek
In het onderzoek zijn basalt en ander vulkanisch steenmeel getest, geen diabas. Diabas heeft wel dezelfde samenstelling als basalt. Ons lavameel bevat meer dan 40% siliciumdioxide, meer dan 8% calciumoxide en meer dan 3,5% magnesiumoxide, met sporenelementen. Heb je de uitslag van een bodem- of bladanalyse? Dan kijkt Pjotter met je mee of diabas lavameel daarbij past.
Bron: R. Van Der Bauwhede e.a. (KU Leuven), "Gesteinsmehl als Bodenhilfsstoff für versauerte Wälder", AFZ-Der Wald 2/2026, blz. 32 tot en met 36 (Lirias LIRIAS4398306). Nederlandstalige versie: "Steenmeel als veelbelovende revitalisatiemaatregel voor verzuurde bossen", Bosrevue 124a (2026).
Voor grote oppervlakken
Meer over bodem en bos
Boseigenaar of beheerder?
Vertel ons over het bos en de uitslag van je analyse. Pjotter denkt mee over de hoeveelheid en de levering. Liever meteen? Bel 085 076 38 94.